Outliers: Başarının Sırrını Anlatan Kitap Neden Bu Kadar Başarılıydı?

Şu ünlü “Başarı için 10.000 saat kuralı”nı duymuş muydunuz? İllaki bir yerde rastlamış olabileceğiniz bu kuralı ünlendiren kitaptır Outliers. Outliers, kelime anlamı olarak çizginin dışındakiler demek. Bill Gates, Steve Jobs, Beatles ve daha nicesi… Malcolm Gladwell, bu kitabında başarılı insanların neden daha başarılı olduklarına dair göz ardı edilen sebepleri ve daha fazlasını bize sunuyor. Başarının gerçek hikayesi, aslında sandığımızdan daha karmaşık ve ilgi çekici, arka kapaktan alıntılamak gerekirse. Bu yazımda kitabın ortaya çıkardığı gerçeklere ve vardığı sonuçlara değinmekle kalmayacak, kitabın kalitesini artıran niteliklerini ve neden okumanız gerektiğinden bahsedeceğim. 

Kitabın Bize Öğrettikleri: Başarının Elinizde Olmayan Etkenlerinin İncelenmesi

Asyalılar matematikte neden bu kadar iyiler? Spoiler uyarısı, nesillerdir çeltik tarlaları ve pirinçlerle ilgilendiklerinden. Artık rahat uyuyabilirsiniz. Peki IQ’su Einstein’ınkinden çok daha yüksek olan Chris Langan’ın adını neden daha önce duymadınız? Amerikadaki en büyük avukatlık şirketlerinin çoğu sahibinin kökeni neden Yahudi göçmenlere dayanıyor? Çok zeki mi olmalısınız, yoksa yeterince zeki mi?

Size kitabın üzerinde durduğu bütün araştırmalardan ve sonuçlarından neler çıkarmanız gerektiğini detaylıca anlatamam. Bunun için kitabı okumanız gerek. Yine de size genel görüşlerimden ve özel olarak 10.000 saat kuralından bahsederek konuyla alakalı bir iki youmda bulunabilirim. 

Fırsat, Miras, Zeka, Köken ve Daha Fazlası

Outliers toplam on bölümlük iki kısımdan oluşuyor ve bu kısımların ilki Fırsat. İkincisi ise Miras. Gladwell, başarılı insanların elde ettiği başarıyı çoğunlukla kişilerin kendisine bağlamayı sevdiğimizi söylüyor. O kişinin diğerlerinden önde başlamasını sağlayan doğuştan avantajlarından, kültürünün getirdiklerinden, mirasından, doğduğu yıldan hatta aydan hiç bahsetmiyoruz. Oysaki kitabın ilk bölümü buz hokeyi efsanelerinin diğer oyunculardan daha iyi olmalarını basit bir doğum ayı avantajının başlattığı iyi koşullar (daha iyi eğitimler, daha profesyonel ligler ve benzeri) sayesinde olduğunu kanıtlıyor. Zirveye hızla yükselenlerin, aslında en başında hiç kazanılmamış bir fırsatın başlattığı Matta Etkisi başarılı olma yollarında onlara kolaylık sağlıyor. 

Yeteneğin etkili olmadığını da söylemiyor tabii. Outliers, başarının sadece avantajlardan ve şanstan geldiğini de savunmuyor. Bizim kontrol edemeyeceğimiz koşullar büyük veya küçük etkenler. Kolaylaştırıcı veya zorlaştırıcı. Bizi ilk başta öne atan veya arkaya çeken. Başarılı kişileri ve daha başarılı kişileri, onlardan da daha başarılı kişileri en başından belirleyen. Kitap başarılı insanların, karşısına çıkan fırsatları soğukkanlı bir şekilde değerlendirebilmiş, gerekli altyapılara sahip, çalışkan ve azimli kişiler olduğu çıkarımını yaptırıyor. Elbette gençliğimizin denk geldiği dönem, küresel çapta önemli olayların olduğu zamanda nerede ve kaç yaşında olduğumuz bile hayatımıza etki ediyor. Ailemiz. Sosyal çevremiz. Ve tabii ne kadar pratik yaptığımız. 

Şu 10 Bin Saat Kuralı

Nerede 10 bin saat kuralından bahsedildiğini duysam, şimdiye kadar hep Outliers kitabının da adını anılıyordu ve dürüst olmak gerekirse beni kitabı okumaya iten şey de neden 10.000 saat olduğunu merak etmemdi. Neden daha az veya daha fazla değil?

Bilmeniz gereken ilk şey şu; 10.000 saatten bahseden ilk çalışma bu kitap değil. Aslında kitabı baştan sona okumuş birinin bakış açısından düşününce, kitabın en güçlü yönü bile bu değil. Bu kitap baştan sona 10.000 saatten bahsetmiyor, çoktan anlamışsınızdır. Bana kalırsa en güçlü bölümleri Dehaların Sorunu 1. ve 2. kısım, bir de Uçak Kazalarına İlişkin Etnik Kuram. Fakat popüler psikolojiye şöyle bir bakınca 10 bin saatin Outliers ile ünlü olduğu bir gerçek. Bölüm kitabın yirmi küsür sayfacık gibi kısa bir parçası olsa dahi.

Neden Bu Kadar Ünlendi Ve Tam Olarak Ne?

10 bin saat, herhangi bir alanda ustalaşmanın sınırı olarak kabul ediliyor. Bütün dünya çapında başarılı olan insanlara bakmışlar ve hepsinin alanlarında 10 bin saatten fazla pratik yaptıklarını gözlemlemişler. Beatles, Bill Gates, dünya çapında profesyonel düzeyde performans gösteren müzisyenler, hepsi küçük yaşlardan çalışmaya başlıyor ve disiplinli şekilde her gün çok çalışınca 10 bin saate erken yaşta ulaşıyor. Mozart bir kanepede yatarak müzik dahisi olmadı. Genç yaşta kavuştuğu ün ve müthiş performansı, daha da genç yaşından beri çok fazla pratik yapmasından da kaynaklanıyordu. Hesaplamamız gerekirse, günde 3 saat çalışırsanız 10 bin saate 10 yılda ulaşırsınız. Günde 6 saat çalıştığınız takdirde ise 5 yılda. Söylemek kolay gelse de, az buz zaman değil. Sonuç olarak, Mozart 21 yaşın altındayken, hali hazırda 10 yıldır beste yapıyordu ve 10 bin saate ulaşmıştı.

Neden bu kadar ünlendiğine gelirsek, sebebi gayet açık. “Çok çalışın” demek yerine “10 bin saat çalışın” demek temelde aynı şey olsa da size rasyonel bir sayı vererek sanki bir sırrı paylaşıyoruz. Popüler psikoloji iddiaları halk arasında hızlı kabul görüyor. Bu sayede 10 bin saat de artık başarı konusunda en çok kabul gören kavramlardan biri oldu ve çoğumuzun zihnine kazınan bir mesaj verdi.

10 bin Saat Gerçekten İşe Yarıyor Mu?

Anders Ericsson tarafından 1990’larda yapılan ve bizi “en iyi kemanistlerin ortak özelliği 10.000 saatin üzerinde çalışmış olmalarıdır” sonucuna vardıran araştırması 10 bin saatin çıkış noktası oldu. Gladwell de kitabında tam olarak bu çalışmadan söz ediyor. Ancak Outliers’ın yayınlanmasından sonra pek çok uzman kuralın hatalı olduğundan bahsetti. BBC 2012’de 10 bin saat sayısının sihirli olmadığını vurguladı. Pratik yapmak, başarının sadece %12 veya %18’lik bir kısmını oluşturur diyor araştırmalar. Hatta kemanistlerin araştırması tekrarlandı ve yeni bulgular çok çalışmanın başarıda o kadar da etkili olmadığı yönünde çıktı. Outliers’ta bahsedilen kuralın karşıtı ve kitabı eleştirenler de var yani. Sonuçta doğuştan yetenekli bireyle ortalama bireyin arasındaki farkı sadece çok çalışmak kapatamaz. Ee, kitap hatalı mı?

10 Bin Saat ve Outliers Hakkında Yanlış Anlaşılmalar

Burada yapılan hata, Gladwell’in sadece 10 bin saatten bahsetmediğini göz ardı etmek. Gladwell kitap boyunca türlü başarıların ve başarısızlığın hikayesini çok farklı açılardan ele alıyor, bu konuda yapılmış araştırmaların sonuçlarıyla bazı gizli şemaları ve yargıları önünüze sunuyor. İnsanların bu kitabı “10 bin saat çalışmak” üzerinden tanıması (ben de onlardan biriyim!) ve eleştiri yaparken kitap boyunca bahsedilen zeka, yaş, yetenek, kültür, köken, fırsat ve yeri geldiğinde tesadüflerle ilgili bölümleri hiçe sayarak 10 bin saati yalanlamaları ve kitabı eleştirmeleri kulağa saçma geliyor.

Çünkü zaten Outliers sadece 10 bin saat çalışmanın yeterli olmadığını bize söylüyor. Kitabın ana fikri bu. En az 10 bin saatin başarıya giden yolda mükemmel sayı olduğunu belirttiği doğru, fakat kitabın o kısımda vurguladığı şey, en başarılı kişilerin de başarıya giden yollarında çok çok fazla pratik yaptıkları. Aynı bölümün içinde Bill Joy’un ve Bill Gates’in karşısına çıkan müthiş fırsatlardan da bahsetmeyi unutmuyor. Silikon Vadisi’ndeki en büyük şirketlerin kurucularının ve başındaki kişilerin çoğunun neden 1950-1955 yılları arasında doğmuş olduklarını ve bu kısa zaman aralığında doğmuş olmanın, bilgisayarların çok az olduğu bir dönemde nasıl da genç yaşta ileri programlamayı öğrenmelerinin onlara ne kadar büyük fırsatlar sağladığından da bahsediyor. İşte, Outliers kitabının en duyulmuş bölümü 10 bin saat kuralıyla ilgili kitabın kendisi de kitaptaki kuralın yanlış olduğunu vurgulayanlar da aynı sonuca ulaşıyor: Çok fazla çalışmak yetenek, para, fırsat veya gerekli diğer koşullar olmadığı zaman başarılı olmaya yetmiyor. 

İronik kısım ise, kitabın en çok konuşulan bölümü kişinin çalışmasıyla ve azmiyle ilgili. Outliers ilk bölümlerinde başarılı insanların çalışma ve azimle bütün zorlukların üstesinden gelmesiyle ilgili hikayeleri ne kadar çok sevdiğimizi söylemişti. Ve yine, çoğu kişi kitabın diğer bölümlerini çok umursamadı. 10 bin saat kuralı ilgilerini çekti ve ona odaklandılar. Çünkü bu kural, istediğiniz her alanda sıkı çalışmayla mükemmelliği vadediyormuş gibi geliyor kulağa. Her ne kadar sadece bir yanılsama olsa da. 

Peki Outliers Neden Bu Kadar İyiydi?

Fazla söze gerek yok. Açık, anlaşılır, sade ve hikayeleştirici anlatımıyla kitap sizi içine çekiyor ve okunmasını zevkli kılıyor. İlginç gerçeklere dikkat çekmesi, çeşitli araştırmaların sonuçlarını ustaca birbirine bağlayıp sunması, kurgusal olmayan ancak kurgu hissiyatı verdiren güzel bir çalışma. Her bölüm başında farklı birer hikayeyi inceliyorsunuz, farklı dünyaları bilimsel bilginin ışığında ve Gladwell’in basit anlatımıyla deneyimliyorsunuz. Kitabın son bölümünün özel bir yer taşıması ve ithaf edilen kişinin hikayesini öğrenmek de tatmin ediciydi. Hepimiz bir konuda aynı sonuca ulaşıyormuşuz gibi görünüyor: Bu kitap tekrar tekrar okumanızın ve hafızanızı tazelemenizin faydasını göreceğiniz türden. 

Malcolm Gladwell’in Diğer Kitaplarını Da Okumak İsteyebilirsiniz

The Tipping Point – Kıvılcım Anı: Küçük Şeyler Nasıl Büyük Farklar Yaratır?

Blink – Düşünmeden Düşünebilmenin Gücü

Ustalaşma Felsefesini merak ediyorsanız, “bu linkten” Whiplash adındaki filmin fragmanına bakabilirsiniz.